Don Boscoschool schenkt speelgoed aan gezinnen in nood
Lees meer
"Zorg is geen zwakte, maar pedagogische moed"
Wat betekent neutraliteit in een klas waar asymmetrie en kwetsbaarheid altijd meespelen? Daniël Caron, bestuurslid van het Don Bosco Onderwijscentrum (DBOC), stelt die vraag scherp in een opiniestuk dat raakt en uitdaagt. Hoewel hij gepensioneerd is, zet hij zich actief in als vrijwilliger bij Don Bosco Groenveld (school in Vlaanderen). Hij staat er ook af en toe voor de klas met proactieve cirkels en (inhaal)lessen wiskunde. Vanuit die betrokkenheid pleit hij voor een onderwijs dat niet wegkijkt, maar verantwoordelijkheid opneemt.
"Onderwijs dat te snel neutraliteit nastreeft, leert leerlingen dat macht onzichtbaar is en dat kwetsbaarheid onderhandelbaar wordt. Dat ik me in het onderwijs telkens weer stoor aan dezelfde dingen, is geen vastlopen, maar een pedagogische keuze. Deze wreveligheid is geen emotionele uitbarsting, maar een signaalfunctie: zij wijst op mijn frictie tussen waarden en praktijk. Maar ze motiveert mij enorm."
"Ik blijf kiezen voor gevoeligheid omdat onderwijs begint bij het waarnemen van wat zich aandient - niet enkel leerstof, maar ook kwetsbaarheid, uitsluiting en stil leed. Wie niet gevoelig is voor wat onder de oppervlakte leeft, mist misschien wel het eigenlijke leerproces. Bewustzijn is in een schoolcontext nooit neutraal. Zien wat gebeurt in een klas, op de speelplaats, of in de marge van een groep, legt verantwoordelijkheid bij de jongeren en de opvoeder. Niet reageren is óók een interventie, meestal één die het bestaande bevestigt."
"Daarom komt de zorg voor slachtoffers op de eerste plaats. Agogisch is dit geen partijdigheid, maar een herstelgerichte keuze. Wie kwetsbaar is, heeft minder draagkracht om het systeem te dragen dat hem of haar tekortdoet. Onderwijs dat eerst gelijk naar “beide kanten” kijkt zonder asymmetrie te erkennen, mist het grootste deel van zijn opvoedende opdracht."
In onze maatschappij zijn kwetsbare jongeren zelden alleen zij die het hardst om hulp vragen
"In onze maatschappij, en dus ook in onze scholen, zijn kwetsbare jongeren zelden alleen zij die het luidst om hulp vragen. Het gaat vaak om stille leerlingen die structureel minder stem hebben: jongeren met een migratieachtergrond of een onzekere verblijfscontext, leerlingen in armoede of met verborgen financiële stress, jongeren met leer- of gedragsmoeilijkheden die te snel als “lastig” worden benoemd, leerlingen die thuis zorg dragen voor anderen, of wie zich anders voelt in identiteit, geloof, lichaam of denken."
"Hun kwetsbaarheid zit niet enkel in persoonlijke kenmerken, maar in de voortdurende confrontatie met verwachtingen, normen en systemen die niet op hen zijn afgestemd, die veel verwachten en eisen. Ons opvoeden vraagt dat een school deze onzichtbare asymmetrie herkent en benoemt, vóór ze vraagt om wederkerigheid, dialoog of “begrip van beide kanten”. Zonder die erkenning riskeert onderwijs de meest kwetsbaren opnieuw verantwoordelijk te maken voor een ongelijkheid die zij niet veroorzaakt hebben."
"De rol van omstaanders is daarbij cruciaal. In onze scholen worden normen niet alleen gevormd door regels maar door wat leerlingen bij en met elkaar laten passeren. En hoe wij daar als opvoeders aanwezig op reageren. Omstaanders opvoeden betekent hen bewust maken van hun invloed: dat zwijgen meewerkt en spreken ruimte schept. Dat ik hier blijf door geraakt worden, is geen vermoeidheid, maar volgehouden engagement. Het is de keuze om onderwijs niet te reduceren tot efficiëntie of rust, maar het te blijven zien als een oefenplaats in menselijkheid, hartelijkheid, verantwoordelijkheid, redelijkheid en morele moed."
"Zorg is geen zwakte, maar pedagogische moed. Opvoeden vraagt soms meer ruggengraat dan rust."
